Alqoritmlər

Proqramlaşdırmaya başlayan zaman qarşınıza çıxan ilk anlayışlardan biri alqoritm anlayışı olacaq. Bəs nədir bu alqoritm?. Bu anlayış bizə lazımdırmı?. Əgər lazımdırsa biz bunu harada istifadə edirik?

Alqoritm hər hansı bir məqsədə çatmaq üçün və ya verilmiş məsələni həll etmək üçün müxtəlif sonlu sayda əməliyyatlar ardıcıllığıdır. Biz gündəlik həyatımızda müxtəlif alqoritmlərdən istifadə edirik. Məsələn səhər yuxudan durub universitetə və ya işə çatmaq üçün hər gün eyni ardıcıllıqla addımlar atırıq. 

  1. Yuxudan dururuq
  2. Əl-üzümüzü yuyuruq
  3. Səhər yeməyi yeyirik
  4. Paltarlarımızı geynirik və s.

Bu ardıcılığı dahada uzada bilərik. Bunlar bizim hər gün universitetə və ya işə çatmaq üçün alqoritmimizdir. Alqoritmlər müəyyən addımlardan ibarət olur. Anlayışın daha da aydın olması üçün gəlin bir də kompüterdə icra edə biləcəyimiz misal verim.

ax2 + bx + c = 0 kvadrat tənliyin hesablanması alqoritminə baxaq. Bu alqoritm aşağıdakı addımlardan ibarət olacaq.

  1. Diskriminantı(D) hesablamaq
  2. Əgər D>0 olarsa
    1. x1=(-b+√D)/2a
    2. x2=(-b-√D)/2a
  3. Əgər D=0 olarsa
    1. x1=x2=x=-b/2a
  4. Əgər D<0 olarsa
    1. Tənliyin həqiqi kökü yoxdur
  5. Son

Bu yerinə yetirdiyimiz əməliyyatlar ardıcıllığı kvadrat tənliyin hesablanması alqoritmidir. a,b və c nin qiymıtindən asılı olmayaraq bu ardıcıllığı yerinə yetirmək lazımdır. Bu isə alqoritmin xassəsindən biridir.

Alqoritmin xassələri

Məsələnin maşında həlli üçün tərtib edilən alqoritm bir çox şərtləri ödəməlidir. Bu şərtlərə alqoritmin xassələri deyilir. Həmin xassələr aşağıdakılardır:

  1. Diskretlilik xassəsi. Hər bir alqoritm məsələnin həll prosesini sadə addımların yerinə yetirilməsi ardıcıllığı şəklində ifadə edir və hər bir addımın yerinə yetirilməsi üçün sonlu zaman fasiləsi tələb olunur, yəni başlanğıc verilənlərlə icra olunan hesabi və məntiqi əməliyyatların yerinə yetirilməsi və nəticənin alınması zamana görə diskret yerinə yetirilir.
  2. Müəyyənlik xassəsi. Hər bir alqoritm dəqiq, birqiymətli olmalıdır. Bu xassəyə əsasən alqoritm yerinə yetirildikdə istifadəçinin və onun istifadə etdiyi kompüterdən asılı olmayaraq eyni nəticə əldə edilməlidir.
  3. Kütləvilik xassəsi. Müəyyən sinif məsələnin həlli üçün qurulmuş alqoritm bu sinfə aid olan yalnız başlanğıc qiymətləri ilə fərqlənən bütün məsələlərin həllini təmin etməlidir. Məsələn, ax2 + bx + c = 0 kvadrat tənliyi üçün qurulmuş alqoritm a, b, c – nin ixtiyari qiymətləri üçün məsələni həll edir.
  4. Nəticəlilik və sonluluq xassəsi. Alqoritm sonlu sayda addımdan sonra başa çatmalı və verilmiş məsələnin həlli tapılmalıdır.

Alqoritmin təsvir üsulları

  1. Mətn şəkildə (adi dildə)
  2. Qrafik – blok-sxem
  3. Cədvəl
  4. Proqram (alqoritmik dil)
Kvadrat tənliyin hesablanması alqoritmi
Kvadrat tənliyin hesablanması alqoritminin blok sxem vasitəsi ilə təsviri

Proqram hazırlanması üçün burdakı fiqurların hansının nə üçün istifadə edildiyinin bilmək vacib deyil amma bunlar sizə iş mühitində lazım ola bilər. Hər hansı bir problemə sizin həll alqoritminizi başqalarına daha aydın və oxunaqlı olsun deyə bu formada hazırlaya bilərsiz.

Alqoritmin növləri

Alqoritmlərin aşağıdakı növləri var.

  1. Xətti alqoritmlər sadə hesablama prosesini ifadə edən bir neçə ardıcıl əməliyyatlardan ibarət olur və onlar yazıldığı ardıcıllıqla da icra olunur.
  2. Budaqlanan alqoritmlərin tərkibində bir və ya bir neçə məntiq mərhələsi olur. Bu mərhələdə müəyyən kəmiyyətlərin hər hansı bir şərti ödəyib-ödəmədiyi yoxlanılır və ona uyğun olaraq sonrakı gedişin istiqaməti seçilir. Yəni nəzərdə tutulan şərt ödənilirsə, bir istiqamətə, həmin şərt ödənilmirsə, başqa istiqamətə doğru hərəkət edilir. Beləliklə, alqoritmdə budaqlanma baş verir.
  3. Dövrü alqoritm – Alqoritmin hər hansı mərhələsi təkrar-təkrar yerinə yetirilirsə belə alqoritm dövru alqoritm adlanır.

Bir cavab yazın

Sizin e-poçt ünvanınız dərc edilməyəcəkdir. Gərəkli sahələr * ilə işarələnmişdir